Mentorschap is nodig wanneer iemand door ziekte, een verstandelijke beperking of andere persoonlijke omstandigheden niet langer zelfstandig beslissingen kan nemen over zijn of haar eigen zorg en welzijn. Het gaat uitdrukkelijk niet om geldzaken, maar om persoonlijke keuzes rondom verzorging, behandeling en begeleiding. Is er bij jou of iemand in je omgeving twijfel of mentorschap de juiste stap is? Neem gerust contact op en wij denken graag met je mee. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over mentorschap, zodat je precies weet wanneer het wel en wanneer het juist niet van toepassing is.

Wat regelt mentorschap precies voor iemand?

Mentorschap regelt alle persoonlijke beslissingen op het gebied van zorg, verpleging, behandeling en begeleiding voor iemand die dat zelf niet meer kan overzien. De mentor treedt op als wettelijk vertegenwoordiger bij contact met zorgverleners, behandelaars en instellingen. Financiële zaken vallen buiten het bereik van mentorschap.

Een mentor neemt dus geen beslissingen over geld of bezittingen. Dat onderscheid is belangrijk: mentorschap richt zich puur op het persoonlijke vlak. Denk aan beslissingen over een opname in een zorginstelling, een medische behandeling of de keuze voor een bepaalde begeleider. De mentor vertegenwoordigt de betrokkene bij al deze gesprekken en keuzes.

Wat mentorschap bijzonder maakt, is dat de mentor verplicht is om de betrokkene zoveel mogelijk zelf te laten beslissen. De eigen regie en waardigheid blijven dus zoveel mogelijk behouden. Een goede mentor staat naast de persoon, niet boven hem of haar. Bij ons staat die menselijke benadering altijd centraal: wij zijn er om te ondersteunen en te vertegenwoordigen, niet om over iemand heen te walsen.

In welke situaties is mentorschap wel nodig?

Mentorschap is nodig wanneer iemand structureel niet in staat is om zelfstandig verantwoorde beslissingen te nemen over zijn of haar eigen zorg en welzijn, en wanneer er geen andere passende oplossing voorhanden is. De rechter stelt mentorschap in als beschermingsmaatregel.

Situaties waarin mentorschap doorgaans aan de orde is:

• Dementie: Wanneer iemand door voortschrijdende dementie niet meer kan beoordelen welke zorg het beste bij hem of haar past.
• Verstandelijke beperking: Als iemand door een aangeboren of verworven beperking structureel moeite heeft met het begrijpen en afwegen van zorgkeuzes.
• Ernstige psychische aandoening: Wanneer een psychiatrische stoornis ervoor zorgt dat iemand langdurig niet in staat is om zijn of haar eigen belangen op persoonlijk vlak te behartigen.
• Hersenletsel: Na een ongeluk of hersenbloeding, als iemand tijdelijk of blijvend niet meer zelf kan beslissen over behandeling en begeleiding.

In al deze gevallen geldt dat de situatie duurzaam of langdurig van aard moet zijn. Een tijdelijke opname na een operatie is in de meeste gevallen geen reden voor mentorschap. Het gaat om situaties waarbij structurele ondersteuning bij persoonlijke besluitvorming echt noodzakelijk is.

Wanneer is mentorschap juist niet de juiste maatregel?

Mentorschap is niet de juiste maatregel wanneer iemand nog zelf in staat is om persoonlijke beslissingen te nemen, ook als dat met enige moeite gaat. Evenmin is mentorschap bedoeld voor financiële problemen of schulden. Er zijn minder ingrijpende vormen van ondersteuning die dan beter passen.

Mentorschap is in de volgende situaties doorgaans niet aangewezen:

• Als iemand tijdelijk hulp nodig heeft bij geldzaken: daarvoor is bewindvoering de passende maatregel.
• Als iemand weliswaar ondersteuning nodig heeft, maar nog prima zelf kan aangeven wat hij of zij wil op het gebied van zorg.
• Als informele hulp van familie of mantelzorgers voldoende is om de persoon te ondersteunen bij persoonlijke keuzes.
• Als er al een volmacht is geregeld, waarmee iemand zelf heeft aangegeven wie namens hem of haar mag optreden.

De kantonrechter weegt altijd af of mentorschap proportioneel is. Als een lichtere maatregel volstaat, wordt mentorschap niet ingesteld. Het is dan ook verstandig om vooraf goed te laten onderzoeken welke vorm van ondersteuning echt nodig is.

Wat is het verschil tussen mentorschap, bewind en curatele?

Mentorschap, bewind en curatele zijn drie verschillende wettelijke beschermingsmaatregelen die elk een ander leefgebied bestrijken. Mentorschap gaat over persoonlijke zorgbeslissingen, bewind over financieel beheer, en curatele is de meest vergaande maatregel die beide gebieden tegelijk omvat.

Mentorschap: persoonlijke zorg en welzijn

Een mentor neemt beslissingen over verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding. De betrokkene blijft handelingsbekwaam op financieel gebied, maar wordt vertegenwoordigd bij zorgkeuzes. Mentorschap is bedoeld voor mensen die op persoonlijk vlak ondersteuning nodig hebben.

Bewind: financieel beheer

Bij bewindvoering beheert een bewindvoerder de financiën van de betrokkene. Dit kan zowel op eigen verzoek als via de rechter worden ingesteld. De betrokkene blijft volledig handelingsbekwaam op persoonlijk vlak, maar het financieel beheer wordt overgenomen. Bewind en mentorschap kunnen gelijktijdig worden ingesteld als iemand op beide gebieden ondersteuning nodig heeft.

Curatele: de meest vergaande maatregel

Curatele omvat zowel de persoonlijke als de financiële besluitvorming. Iemand onder curatele is handelingsonbekwaam en kan zelfstandig geen rechtshandelingen meer verrichten. Curatele wordt alleen ingesteld bij zeer ernstige situaties en is aanzienlijk ingrijpender dan mentorschap of bewind afzonderlijk.

Wie kan een mentorschap aanvragen bij de rechter?

Een mentorschap kan worden aangevraagd bij de kantonrechter door de betrokkene zelf, een familielid, de partner, de zorginstelling of het openbaar ministerie. De aanvraag wordt ingediend via een verzoekschrift bij de rechtbank in het arrondissement waar de betrokkene woont.

In de praktijk dienen familieleden of zorgverleners het verzoek vaakst in, omdat de betrokkene zelf vaak niet meer in staat is dit te regelen. De rechter beoordeelt vervolgens of mentorschap inderdaad noodzakelijk en proportioneel is. Daarbij wordt ook gekeken of er geen minder ingrijpende oplossing mogelijk is.

Na de instelling van het mentorschap wijst de rechter een mentor aan. Dat kan een familielid zijn, maar ook een professionele organisatie zoals wij. Een professionele mentor biedt het voordeel van objectiviteit, juridische kennis en beschikbaarheid, ook wanneer familierelaties complex zijn of wanneer er niemand in de omgeving is die de rol op zich kan nemen.

Hoe lang duurt mentorschap en kan het worden beëindigd?

Mentorschap duurt in principe zolang de situatie die aanleiding gaf tot de maatregel voortduurt. Er is geen vaste einddatum, maar mentorschap kan worden beëindigd zodra de betrokkene weer in staat is zelfstandig beslissingen te nemen, of wanneer de omstandigheden veranderen.

De kantonrechter evalueert het mentorschap periodiek. De mentor is verplicht om regelmatig verslag uit te brengen over de voortgang en de situatie van de betrokkene. Zo houdt de rechtbank toezicht en wordt gewaarborgd dat alles in het belang van de betrokkene gebeurt.

Beëindiging van mentorschap kan worden aangevraagd door:

• De betrokkene zelf, als hij of zij aantoont weer zelfstandig te kunnen functioneren.
• De mentor, als de situatie is veranderd of als de taak niet langer noodzakelijk is.
• Familie of andere betrokkenen, in overleg met de rechter.

Mentorschap is dus geen permanente situatie, maar een flexibele maatregel die wordt aangepast aan de werkelijkheid van de betrokkene. Herstel of verbetering van de situatie kan altijd aanleiding zijn om opnieuw te beoordelen of de maatregel nog nodig is.

Twijfel je of mentorschap de juiste stap is voor jou of iemand in je omgeving? Wij helpen je graag bij het verkennen van de mogelijkheden. Plan een vrijblijvend gesprek in en wij kijken samen met je naar de meest passende oplossing.